Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho biết, Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã chưa đáp ứng tiêu chuẩn theo quy định. Đây là một trong những nội dung trọng tâm nhằm tiếp tục hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương, nâng cao hiệu quả vận hành của bộ máy hành chính nhà nước sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính thời gian qua.
Theo thông tin từ Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, tại Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đề nghị các địa phương tiếp tục nghiên cứu sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã không đáp ứng tiêu chuẩn theo quy định. Việc sắp xếp phải bám sát các yêu cầu cơ bản, phù hợp với đặc thù văn hóa, lịch sử, truyền thống, dân tộc, tôn giáo và địa lý của từng địa phương.
Động thái này cho thấy việc sắp xếp xã, phường không chỉ là bài toán tinh gọn địa giới hành chính, mà còn gắn với yêu cầu nâng cao năng lực quản trị cơ sở. Sau một năm vận hành mô hình mới, Chính phủ đánh giá bộ máy đã tạo bước chuyển quan trọng về phương thức lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện; tuy nhiên, vẫn còn những khó khăn, hạn chế cần tiếp tục nhận diện và tháo gỡ.
Trước đó, Bộ Nội vụ đã giao Vụ Chính quyền địa phương nghiên cứu, đánh giá sự cần thiết tiếp tục sắp xếp, sáp nhập một số xã, phường trên cơ sở rà soát các tiêu chí về diện tích tự nhiên, quy mô dân số, kết cấu hạ tầng, năng lực đội ngũ cán bộ và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Một nội dung đáng chú ý khác là việc nghiên cứu hình thành các đơn vị hành chính đô thị mang tính hạt nhân, có vai trò điều phối phát triển, kết nối hạ tầng, dịch vụ công và các không gian kinh tế trọng điểm. Đây được xem là hướng tiếp cận mới nhằm bảo đảm địa giới hành chính sau sắp xếp không trở thành rào cản đối với phát triển kinh tế – xã hội.
Từ góc độ quản trị địa phương, việc tiếp tục rà soát xã, phường chưa đạt chuẩn đặt ra yêu cầu thận trọng trong quá trình triển khai. Sáp nhập không nên chỉ dừng ở việc cộng gộp địa giới, dân số hay diện tích, mà cần đi kèm với thiết kế lại năng lực phục vụ người dân, phân bổ nguồn lực, bố trí cán bộ, hạ tầng số và cơ chế phối hợp giữa các cấp chính quyền.
Bộ Nội vụ cũng đặt vấn đề đánh giá sâu hơn năng lực thực thi nhiệm vụ của chính quyền cấp xã, nhất là trong các lĩnh vực như đất đai, xây dựng, tài chính, tư pháp, công thương, nông nghiệp, môi trường và văn hóa – xã hội. Theo Tuổi Trẻ Online, văn bản của Bộ Nội vụ dẫn số liệu trong báo cáo của Ban Chỉ đạo cho thấy hiện mới có khoảng 53% cán bộ cấp tỉnh và 30% cán bộ cấp xã đáp ứng đầy đủ yêu cầu nhiệm vụ.
Điều này cho thấy thách thức lớn nhất sau sắp xếp không chỉ nằm ở mô hình tổ chức, mà còn ở năng lực vận hành. Khi cấp xã được giao thêm nhiều nhiệm vụ, việc phân cấp, phân quyền phải đi cùng nguồn lực, nhân sự, kinh phí, dữ liệu, công cụ và trách nhiệm rõ ràng. Những việc cấp xã có thể làm tốt cần được mạnh dạn giao quyền; ngược lại, những nhiệm vụ vượt quá năng lực thực thi cần có cơ chế hỗ trợ từ cấp tỉnh hoặc tổ chức theo mô hình liên xã, khu vực.
Trong thời gian tới, việc tiếp tục sáp nhập xã, phường chưa đạt chuẩn nếu được triển khai sẽ cần bảo đảm ba nguyên tắc: không gây xáo trộn lớn đời sống người dân, không làm gián đoạn hoạt động chính quyền cơ sở và phải tạo ra không gian phát triển mới thực chất. Đây không chỉ là câu chuyện hành chính, mà là một bước điều chỉnh quan trọng trong tiến trình xây dựng nền quản trị công tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả và phục vụ tốt hơn cho người dân, doanh nghiệp.
