Đừng đợi nước đục rồi mới học cách làm trong

Hãy biết giữ cho dòng nước luôn được trong bằng những thói quen, những giới hạn và những giá trị đúng đắn mỗi ngày.

Tại sao phải đợi nước đục rồi mới nghĩ đến chuyện làm trong?

Người ta thường nói: khi nước đục, đừng khuấy lên để mong nó trong lại. Hãy để yên. Rồi bùn sẽ tự lắng xuống, nước sẽ tự trong. Đó là một hình ảnh đẹp. Và cũng là một lời nhắc rất sâu về nội tâm con người.

Có những lúc lòng người rối bời như một dòng nước bị khuấy động. Càng cố gắng giải thích, càng muốn kiểm soát, càng tìm cách chống lại cảm xúc, ta lại càng khiến mọi thứ trở nên nặng nề hơn. Khi ấy, sự im lặng, dừng lại, thở chậm và để cho những cảm xúc được hiện diện có thể là một cách chữa lành.

Nhưng dưới góc nhìn của quản trị, có lẽ vẫn còn một câu hỏi quan trọng hơn cần được đặt ra: Tại sao phải đợi nước đục rồi mới nghĩ đến chuyện làm trong?

Từ chữa lành đến quản trị

Chữa lành là điều cần thiết. Vì trong đời sống cá nhân, chữa lành giúp một con người thấy bình an hơn để đứng dậy sau tổn thương. Trong tổ chức, chữa lành có thể được hiểu là quá trình phục hồi sau khủng hoảng: khôi phục niềm tin, ổn định tinh thần đội ngũ, xử lý hậu quả và từng bước đưa mọi thứ trở lại trạng thái cân bằng.

Nhưng nếu một cá nhân, một doanh nghiệp hay một tổ chức chỉ vận hành bằng khả năng “chữa lành sau biến cố”, thì đó vẫn là một trạng thái bị động. Một nhà quản trị giỏi không chỉ giỏi xử lý khủng hoảng. Họ còn phải biết thiết kế một hệ thống đủ tốt để khủng hoảng ít có cơ hội xảy ra.

Một doanh nghiệp bền vững không được tạo nên bởi việc dập lửa thật nhanh, mà bởi những nguyên tắc, quy trình, văn hóa và năng lực dự báo đủ tốt để ngọn lửa không dễ bùng lên ngay từ đầu. Và…Con người cũng vậy. Chúng ta đừng chỉ học cách bình tâm sau mỗi lần tổn thương. Hãy học cách lựa chọn điều gì được phép bước vào tâm trí mình.

Nội tâm cũng cần được quản trị

Khi nói đến quản trị, nhiều người thường nghĩ đến doanh nghiệp, tài chính, nhân sự, quy trình, chiến lược hay vận hành. Nhưng trước khi quản trị được một tổ chức, con người cần học cách quản trị chính mình.

Quản trị bản thân không có nghĩa là kiểm soát mọi cảm xúc đến mức khô cứng. Cũng không phải là sống trong né tránh, đóng cửa với cuộc đời hay tự tạo cho mình một lớp vỏ an toàn tuyệt đối. Quản trị bản thân là biết mình đang cho điều gì đi vào đời sống tinh thần của mình mỗi ngày. Đó là khi ta cần quay về chính mình và tự hỏi: Ta là ai? Ta đang đọc điều gì? Nghe điều gì? Tin vào điều gì? Gần gũi với kiểu năng lượng nào? Và ta hiện có đang để tâm trí mình bị cuốn vào những cuộc tranh cãi, so sánh, phán xét, hơn thua nào hay không? Bởi không phải mọi điều bước vào tâm trí đều vô hại.

Một lời nói tiêu cực lặp lại nhiều lần có thể trở thành niềm tin. Một môi trường hỗn loạn kéo dài có thể làm suy yếu sự bình tĩnh. Một mối quan hệ độc hại nếu được dung dưỡng đủ lâu có thể làm con người đánh mất khả năng nhìn nhận chính mình một cách trong sáng. Dòng nước nội tâm không đục lên chỉ vì một biến cố lớn. Đôi khi, nó đục dần từ rất nhiều điều nhỏ mà ta đã xem nhẹ: Một chút giận dữ không được nhận diện. Một chút tổn thương không được gọi tên; Một chút áp lực không được sắp xếp; Một chút kỳ vọng sai chỗ; Một chút so sánh mỗi ngày… Tất cả, rồi cũng sẽ đến một lúc, ta tưởng mình sụp đổ vì một chuyện vừa xảy ra. Nhưng thật ra, đó chỉ là giọt nước sau cùng rơi xuống một mặt hồ đã bị khuấy động quá lâu.

Doanh nghiệp cũng không thể chỉ sống bằng năng lực dập lửa

Trong quản trị doanh nghiệp, có những tổ chức rất giỏi phản ứng. Họ xử lý sự cố nhanh, truyền thông khủng hoảng tốt, nhân sự có khả năng chịu áp lực cao, lãnh đạo quyết đoán trong tình huống cấp bách. Nhưng nếu mọi thành tựu quản trị chỉ được thể hiện khi có khủng hoảng, thì đó chưa chắc là dấu hiệu của một hệ thống khỏe mạnh.

Một tổ chức mà ngày nào cũng phải dập lửa có thể trông rất năng động, nhưng thực chất đang tiêu hao năng lượng rất lớn. Nhân sự mệt mỏi vì liên tục bị kéo vào những tình huống gấp. Lãnh đạo kiệt sức vì luôn phải ra quyết định trong trạng thái thiếu dữ liệu. Văn hóa nội bộ bị bào mòn vì con người quen với việc phản ứng hơn là chuẩn bị. Khách hàng mất niềm tin vì doanh nghiệp chỉ sửa sai sau khi sự cố đã xuất hiện.

Khi chọn lập nghiệp, mở công ty, quản lý doanh nghiệp, quản trị con người… thì để quản trị tốt lại khôngphải là bắt đầu khi khủng hoảng xảy ra thì mới thể hiện năng lực quản trị. Quản trị tốt bắt đầu từ rất lâu trước khi khủng hoảng có cơ hội xuất hiện. Đó là khi doanh nghiệp xây dựng được quy trình rõ ràng, vai trò minh bạch, tiêu chuẩn vận hành nhất quán, cơ chế phản hồi kịp thời và một nền văn hóa đủ lành mạnh để các vấn đề nhỏ được nhận diện trước khi trở thành vấn đề lớn.

Giữ cho nước trong là một năng lực

Nhiều người ca ngợi sự bình tĩnh khi biến cố xảy ra. Nhưng không phải ai cũng chọn chú ý đến năng lực phòng ngừa những điều có thể làm tâm mình đục đi. Hãy quan tâm, lưu ý và nhớ rằng: Giữ cho nước trong không phải là một trạng thái may mắn. Đó là một năng lực. Nó đến từ kỷ luật sống. Từ khả năng đặt giới hạn. Từ việc biết nói không. Từ sự tỉnh táo khi lựa chọn môi trường, con người, công việc, thông tin và cả những cuộc đối thoại mà ta tham gia.

Trong đời sống cá nhân, giữ cho nước trong có thể bắt đầu từ những việc rất nhỏ: ngủ đủ hơn, đọc chậm hơn, phản ứng ít hơn, lắng nghe mình nhiều hơn, không vội tin mọi điều mình nghe, không vội đáp trả mọi điều làm mình khó chịu.

Trong đời sống tổ chức, giữ cho nước trong là xây dựng hệ thống báo cáo minh bạch, quy trình ra quyết định rõ ràng, truyền thông nội bộ trung thực, cơ chế kiểm soát rủi ro và văn hóa tôn trọng sự thật.

Khi dòng nước còn trong, ta nhìn thấy đáy.

Khi nội tâm còn sáng, ta nhìn thấy điều gì thật sự quan trọng.

Khi tổ chức còn minh bạch, người lãnh đạo nhìn thấy vấn đề trước khi nó trở thành khủng hoảng.

Không né tránh, mà chủ động kiến tạo sự vững vàng

Có một ranh giới rất mong manh giữa bình an và né tránh. Để yên cho nước lắng không có nghĩa là bỏ mặc mọi thứ. Chấp nhận cảm xúc không có nghĩa là để cảm xúc dẫn dắt toàn bộ đời sống. Bình tâm không có nghĩa là thụ động trước những vấn đề cần được giải quyết.

Tương tự, quản trị không phải là kiểm soát mọi thứ đến mức cứng nhắc. Không ai có thể loại bỏ hoàn toàn biến cố, rủi ro hay tổn thương khỏi cuộc đời mình. Cũng không doanh nghiệp nào có thể bảo đảm rằng khủng hoảng sẽ không bao giờ xảy ra. Nhưng người có năng lực quản trị sẽ không sống bằng may rủi. Họ chuẩn bị trước. Họ thiết kế trước. Họ xây dựng những nguyên tắc trước. Họ rèn luyện nội lực trước. Họ tạo ra những “bộ lọc” để không phải điều gì cũng có quyền làm xáo động mình. Đó không phải là sống lạnh lùng. Đó là sống có ý thức.

Chữa lành giúp ta đứng dậy. Quản trị giúp ta có ngã thì cũng sẽ đỡ đau giữa vòng xoáy cuộc đời

Trong một thế giới nhiều biến động, chữa lành là một nhu cầu có thật. Con người cần được nghỉ ngơi, cần được lắng nghe, cần được phục hồi sau những tổn thương và áp lực. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở chữa lành, ta có thể rơi vào một vòng lặp: tổn thương, phục hồi, rồi lại tổn thương theo cùng một cách cũ. Trong khi đó, quản trị thì ngược lại. Nếu ta biết cách quản trị cuộc đời ngay từ đầu, thì sẽ giúp ta chắc từng bước chân,vững vàng có những bước tiến xa hơn. Bởi quản trị sẽ giúp ta nhìn lại nguyên nhân, nhận diện mô thức, điều chỉnh lựa chọn và xây dựng một đời sống có cấu trúc hơn. Không phải để trở nên hoàn hảo, mà để bớt bị cuốn trôi.

Vì vậy, hãy cứ để nước đục được lắng xuống khi cần. Nhưng cũng đừng quên học cách giữ cho dòng nước ấy trong hơn mỗi ngày với những cách mà ai cũng có thể dễ dàng thực hiện

Sống chậm lại một chút: Lùi lại quan sát xung quanh; bên cạnh người thân và cùng nhau ăn một bữa cơm, nói với nhau đôi ba điều đã diễn ra sau một ngày hoặc nhiều ngày.

Bên cạnh đó, chúng ta hãy học cách chọn lọc hơn một chút; Có nguyên tắc hơn một chút; Tử tế với mình hơn một chút và tỉnh thức hơn trước những gì ta cho phép đi vào tâm trí, công việc, tổ chức và cuộc đời mình. Vì bình yên không chỉ là kết quả của việc vượt qua giông bão.Bình yên còn là thành quả của một đời sống được quản trị bằng sự hiểu mình, biết đủ, biết chọn lựa và biết gìn giữ những giá trị đúng đắn từ trước khi giông bão bắt đầu.